Yedinci jenerasyon oyunlarında bir problem var. Keşke sadece bir problem olsa diyor insan ama bugün o “bir” problemi masaya yatıracağım. Koca bir jenerasyon eğlenceyi nasıl sağlayacağını bilmiyor. Eğlencenin aksiyondan, aksiyonun da hareket eden şeylere ateş edip durmakla açığa çıktığı görüşü; dönemin oyunlarını, üstümüze şuursuzca akın eden kalabalıklara mermi sıkmaktan ibaret bir kısır döngüye hapsetti
Eğlencenin göreceliliği hakkında atıp tutmaya gerek yok. Eğlence kavramının ne kadar "bence güzel" bir kavram olduğu ortada. Ama bir noktada birilerinin çıkıp elimizden tutarak bizleri eğlenceye sürüklemesini de istiyor insan. Kendi eğlencemi yaratacağım yaşları mı geçtim yoksa o hayal gücüm uçup gitti mi emin değilim -ne yalan söyleyeyim bu sorunun cevabını öğrenmesem daha mutlu bir hayatım olacağı da ortada- ama yaşım ilerledikçe kendimi çizgisel oyunların o güvenli kucağına bırakmaktan keyif almamın sebebi de bu olsa gerek. Birinin, bir süreliğine elimden tutarak bana oyun abiliği yapmasına ihtiyacım var artık. Birçoğumuzun var. Ve 7. jenerasyon oyunları, oyun abisi olmak konusunda çok başarısız.
Dönemin çokça zikredilen oyunlarını kaçırmış oyuncular, o işlerin nasıl da el üstünde tutulduğunu görünce doğal olarak “Ben neler kaçırmışım ya” diyor ama şunu gönül rahatlığıyla söyleyebilirim ki çok büyük bir kısmı zamanına göre bile iyi olmayan işler. Bir oyuna yapabileceğiniz en kötü eleştiri o eleştiriye zamanı katmakla başlar. İyi bir bölüm her zaman iyi bir bölüm olacaktır, iyi bir hikayenin her zaman iyi bir hikaye, iyi bir temponun her zaman iyi bir tempo olacağı gibi. Bütün bunlar zamanı aşan, nostalji gözlüklerini aralamadığınız müddetçe fark edemeyeceğiniz, bir oyunu eğlenceli kılan yegane yönlerden bazıları. Half Life istediği kadar dönemi için devrimsel bir oyun olsun, “Bu iş devrime mi gidiyor?” sorusunu soran siz olmadığınız müddetçe sizi ilgilendiren bir durum olmamalı; tarih dersine değil, eğlenmeye geldik buraya. Nostalji gözlüklerinizi çıkarmamaya yemin etmişseniz dahi bir problem olduğu apaçık bir şekilde ortada. Ateş etmek eğlenceli ama eğlence, ateş edip durmak anlamına gelmiyor.
Koca bir jenerasyonun eğlencenin altında yatan nüansları yakalayamaması, kocaman bir harcanmış potansiyeller dağına sebep olmuş durumda. FEAR’ın dillere destan yapay zekasıyla sağlamaya çalıştığı korku, oynanışın ateş etmek odaklı yapısı altında ezilmiş durumda. Zamanı yavaşlat ve karşılaştığın her combat encounterdan birkaç saniye içinde kurtul döngüsü, yapay zekaya tepki vermesini geçtim nefes alabileceği bir alan dahi açmıyor. Dead Space’de benzer problemlerden muzdarip. Oyunun teması, atmosferi ve sesleri korkuyu desteklerken oynanışın ateş etme odağı oyunun başlarında dahi “Call of Duty’lerde bile bu kadar cephane taşımıyorum” dedirtiyor ve oyunun korku yönünü ciddi düzeyde törpülüyor. Uncharted serisinin üçüncü oyuna kadarki tempo problemleri, Resident Evil 5 ve 6’nın abartılı aksiyonu o dönemki geliştiricilerin, dönemin oyuncularına bakıp “Bunlar sadece ateş etmek istiyor herhalde” demiş olduklarından ortaya çıkmış durumda belki de ama en nihayetinde de elimizde odağı kaymış, oynamaya değmeyen işler olduğu da bir gerçek. Ve onlardan en çok üzüldüğümse Alpha Protocol oldu.
Oyuncuların gizlilik türünü pek sevmediğini öğrendiğim o ilk anı hatırlıyorum da ne kadar şaşırmıştım. Anlam veremiyordum. “Nasıl yani? Bir insan bu türden nasıl oluyor da keyif alamaz ya?” Dediğimi çok net hatırlıyorum. Alpha Protocol sağ olsun, bu şaşkınlığımın cevabını vermek için pek bir hevesle çıkıverdi karşıma.
Gizliliği benim ve sandığımdan çok daha ufak bir kesim için ilgi çekici kılan şey koca haritaları çömelerek dolaşmak değil. (artık kabak tadı vermiş olan tuval analojisini kullanacağım için şimdiden özür dilerim) Sayısız oyuncağımızın olduğu paletimizi kullanarak özgürce boyayabildiğimiz bir oyun alanı tanıması. Haritayı ve düşmanları gözlemler, plan yapar, uygulamaya koyar ve öngöremediğimiz problemlere karşı aletlerimizi kullanarak ilerlemeye devam ederiz. Gizliliğin çekici olabilmesi için gereken şeyler bu kadar basit gibi dursa da altında çokça ufak detay barındıran bir oynanış aslında. Sadece bu döngünün çalışması için dahi kaputun altında birçok şeyin kusursuz olması gerektiğini sanar insan ama aslında pek öyle değildir. Gizliliğin dürüst olması gerekir. Kuralların açıkça belirtilmesi ve durum ne olursa olsun oyun boyunca böyle çalışması gerekir. Bu sistemlerin gerçekçiden ziyade inandırıcı olması fazlasıyla yeterlidir kısacası. Ve de bu sistemlerin açıkça oyuncuya kendini belirtmesi gerekir ki adil bir oynanış ortaya çıksın. Okunabilirlik gizliliğin omurgasıysa, inandırıcılık da bel kemiğidir (herhalde). Alpha Protocol bu iki konuda da sınıfta kalmayı başaran bir yapım.
İyi bir gizlilik oyununun olmazsa olmazı okunabilir yapay zekadır; “iyi” demiyorum, “okunabilir” diyorum. MGSV’e hep yapay zekasından dolayı övgüler yağdırıp durur oyuncular. Oysa bence oyunun yapay zekası iyi olsa da asıl ilgi çekici yönü okunabilirliği. MGS’nin askerleri adeta bir tiyatro oyuncusu gibidir; en arka sıradaki seyirci bile anlasın diye tehdit algıladıklarında niyetlerini abartılı hareketlerle belli ederler. Bağırır, çağırır, saçma sapan hareketler sergilerler öyle ya da böyle bir şekilde dil bariyerini dahi aşar ve oyuncuya o an kafasının içinden ne geçiyorsa onu söylemeyi başarırlar. Gerçekçi değildir elbette ama anlaşılabilirdir ve bu yönüyle bence yapay zeka konusunda örnek alınması gereken bir oyundur MGSV.
Yapay zeka hem bu türde hem de MGS’de bir trafik lambası gibi çalışır: Kırmızıda düşmanlar bizden habersizdir, sarıda şüphelenir ve bize toparlanmamız için son bir şans tanır, yeşilde ise alarma geçer düşman yapay zekası. Alpha Protocol’de ise sarı ışık yok; kırmızıdan doğrudan yeşile atlıyorsunuz. Düşmanın görüş açısına girdiğiniz AN iş işten geçiyor. Yeni Call of Duty’lerin hızlı TTK sürelerine laf edilir ama orada bile saniyelik bir refleks payınız vardır. Burada bir düşman sizi piksellik bir açıyla fark ettiği an tüm oda sihirli bir şekilde alarma geçiyor, telsiz bile kullanmadan bütün harita yerinizi öğreniyor. Gizlilik yönüyle ön planda olan bir oyun için tasarlanan yapay zeka tıpkı odağı gizlilik olmayan aksiyon oyunlarındaki zorunlu gizlilik bölümlerindeki uyduruk yapay zekayla aynı seviyede. O bölümler de genelde oyunun en sevilmeyen bölümü olur, oyunu tekrar oynamak istediğinizde aklınıza o bölüm gelir ve o istek uçar gider bir çırpıda. Bunu bir de 10 saat boyunca yapmamızı istiyor Alpha Protocol. Obsidian’ın kulağını çıtlattığım için kendilerinden özür dilerim.
Okunabilirlik kötü ve adil değil. Pekala ama oyun inandırıcılık konusunda da yetersiz. Oyunun yapımcısı Obsidian, RPG oyunlarıyla ön planda olan bir firma. Doğal olarak bu oynanış sırtını fazlasıyla sayılara ve zarlara dayanmış durumda. Bir şeyi yapabilir olmanız onu yapabileceğiniz anlamına gelmiyor. O istatistiği karşılamanız da gerekiyor. Durum oyunun her noktasında aynı şekilde sonuçlanmıyor ve oyun gitgide daha kaotik, insanı oynamaktan iten bir noktaya yöneliyor. Verdiğim karar, oyunun insafına kalmış durumda. Ve oyunun sırtını dayadığı gizlilik oynanışı bu problemleri kaldıramıyor. Bunu sadece ben değil, Obsidian da bildiği için gizlilik buraya kadarmış dediğiniz vakit oyunu sırtlanan asıl yöne odaklanalım biraz da. Ateş etmeye.
Oyun bir gizlilik oyunu olsa da çokça kez kendinizi mükemmel şekilde sonuna geldiğiniz haritada karakterimizin ara sahnelerde yaptığı saçmalıklardan ötürü alarm çalmış ve bir tabur yerimizi telepatik yollarla bilen askerden kaçmaya çalışırken buluyoruz. Alpha Protocol, kendini çekici kılan yönlere sırtını çevirip duruyor oyun boyunca. Gizlilik odaklı karakterim bir anda taramalısıyla ortalığı kasıp kavuran bir askere dönüşüyor demek isterdim ama ekranın üçte birini kaplayan crosshair ile kolaysa ateş edin bakalım. [+]
