Apewar

# **APE WAR — małpa, broń i ontologiczny kryzys współczesnego człowieka** **Recenzja gry „Ape War”** Na pierwszy rzut oka *Ape War* można potraktować jako kolejną, stosunkowo nieskomplikowaną grę akcji, której centralna mechanika opiera się na jednym z najbardziej pierwotnych i zarazem niezawodnych filarów elektronicznej rozrywki: dostrzeż przeciwnika, wyceluj w przeciwnika, a następnie doprowadź do sytuacji, w której przeciwnik przestaje stanowić problem. Byłoby jednak intelektualnym zaniedbaniem zatrzymać analizę właśnie w tym miejscu. *Ape War* nie jest bowiem wyłącznie strzelanką z małpami. Jest dziełem stawiającym fundamentalne pytanie: **co właściwie pozostaje z człowieka, kiedy broń palną wręczymy małpie?** Odpowiedź okazuje się niepokojąca. Niewiele. Już sam tytuł gry stanowi interesującą deklarację estetyczną. *Ape War*. Dwa słowa. „Ape” — małpa człekokształtna. „War” — wojna. Twórcy nie próbują ukrywać swojego zamiaru za metaforycznymi konstrukcjami ani poetyckimi podtytułami. Nie otrzymujemy *The Chronicles of Primordial Conflict: Shadows of Evolution*. Nie otrzymujemy *Simian Warfare: Requiem for Humanity*. Dostajemy po prostu **APE WAR**. Małpa. Wojna. Ta brutalna semantyczna oszczędność jest niemal manifestem. ## **Małpa jako podmiot polityczny** Historia ludzkości od zawsze związana była z przemocą. Wojny prowadziliśmy o ziemię, zasoby, religię, władzę, idee, granice i rzeczy, których po kilku stuleciach nikt już nawet nie potrafił dokładnie wyjaśnić. *Ape War* dokonuje jednak niezwykle interesującego przesunięcia perspektywy. Odbiera człowiekowi monopol na zorganizowaną przemoc i przekazuje go istocie, którą kultura Zachodu przez wieki przedstawiała jako symbol prymitywizmu. Małpa otrzymuje broń. I właśnie wtedy zaczynają się problemy. Broń w *Ape War* nie jest jedynie przedmiotem użytkowym. Można wręcz powiedzieć, że stanowi narzędzie epistemologiczne. Kiedy uzbrojona małpa biegnie przez pole bitwy, gracz obserwuje nie tylko system animacji, tekstury oraz mechanikę poruszania się postaci. Obserwuje dramatyczne spotkanie natury z technologią. Karabin jest przecież wytworem cywilizacji. Aby powstał, konieczne były tysiące lat rozwoju metalurgii, chemii, matematyki, logistyki oraz przemysłu. Małpa natomiast reprezentuje w naszej zbiorowej wyobraźni świat poprzedzający cywilizację. W *Ape War* oba te porządki zostają połączone. I okazuje się, że pasują do siebie podejrzanie dobrze. ## **Naciśnięcie spustu jako akt filozoficzny** Przeciętna gra FPS traktuje strzelanie jako czynność mechaniczną. Celownik znajduje się na przeciwniku. Gracz naciska przycisk. Silnik gry wykonuje odpowiednie obliczenia. Pocisk trafia albo nie. W *Ape War* każdy wystrzał posiada jednak dodatkową warstwę znaczeniową, nawet jeśli prawdopodobnie nikt z twórców nie planował jej świadomie. Kiedy małpa naciska spust, dochodzi do symbolicznego skrócenia całej historii technologicznej ludzkości. Miliony lat ewolucji. Odkrycie ognia. Pierwsze narzędzia. Rolnictwo. Powstanie miast. Matematyka. Metalurgia. Proch. Rewolucja przemysłowa. Nowoczesna balistyka. I na końcu tego całego procesu stoi małpa z karabinem. Trudno o bardziej bezlitosny komentarz dotyczący idei postępu. Czy naprawdę rozwijaliśmy cywilizację przez tysiące lat tylko po to, żeby ostatecznym beneficjentem całego procesu został szympans posiadający broń automatyczną? *Ape War* nie udziela jednoznacznej odpowiedzi. Pozwala natomiast nacisnąć przycisk strzału. ## **Gameplay i dialektyka banana** Fundamentalną zaletą *Ape War* jest fakt, że pomimo całego filozoficznego ciężaru, który można na tę produkcję nałożyć, gra pozostaje doświadczeniem niezwykle bezpośrednim. Jesteś małpą. Masz broń. Przed tobą znajdują się inne małpy. One również mają broń. Następuje konflikt. To struktura tak czysta, że niemal platońska. Współczesne gry przyzwyczaiły nas do skomplikowanych systemów rozwoju postaci, drzewek umiejętności, craftingów, ekonomii, mikrozarządzania ekwipunkiem oraz wielopoziomowych narracji. *Ape War* przypomina natomiast o pierwotnej przyjemności płynącej z elektronicznej interakcji. Nie potrzebujemy osiemdziesięciu stron kodeksu. Nie potrzebujemy drzewa genealogicznego siedemnastu monarchów. Nie potrzebujemy audiologa znalezionego w opuszczonej bazie wojskowej, żeby zrozumieć, dlaczego świat znajduje się w stanie wojny. Małpy się strzelają. Rozumiesz sytuację natychmiast. W tym sensie *Ape War* osiąga coś, czego nie osiąga wiele wysokobudżetowych produkcji: **perfekcyjną komunikację pomiędzy dziełem a odbiorcą**. Ludwig Wittgenstein pisał o granicach języka jako granicach świata. *Ape War* odpowiada na ten problem poprzez całkowite ominięcie języka. Nie trzeba mówić. Małpa ma karabin. Wszystko zostało powiedziane. ## **♥♥♥♥ sapiens kontra ♥♥♥♥ automaticus** Najbardziej fascynującym aspektem gry jest jednak relacja pomiędzy graczem a kontrolowanym awatarem. Gracz jest człowiekiem. Postać jest małpą. Człowiek wydaje polecenia małpie. Małpa wykonuje polecenia człowieka. Ale jeżeli to człowiek decyduje, kiedy małpa strzela, to kto właściwie jest bardziej brutalny? Małpa, która wykonuje rozkaz? Czy człowiek siedzący przed ekranem i naciskający przycisk? W tym momencie *Ape War* przestaje być wyłącznie grą o małpach i staje się grą o odpowiedzialności. To oczywiście odpowiedzialność całkowicie absurdalna, ponieważ kilka sekund później prawdopodobnie zobaczymy kolejną małpę wykonującą jakiś kompletnie idiotyczny manewr bojowy. Nie zmienia to jednak faktu, że pod powierzchnią chaosu znajduje się pytanie zaskakująco poważne. Kto naprawdę prowadzi tę wojnę? Małpy? Czy my? ## **Pole bitwy jako przestrzeń posthumanistyczna** W klasycznych strzelankach pole bitwy ma znaczenie strategiczne. Budynki zapewniają osłonę, wzgórza przewagę wysokości, korytarze ograniczają mobilność, a otwarte przestrzenie zwiększają ryzyko ekspozycji. W *Ape War* przestrzeń nabiera dodatkowego wymiaru. Każdy fragment mapy jest miejscem negocjacji pomiędzy instynktem a strategią. Gracz chce zachować się racjonalnie. Małpa chce być małpą. Z tego napięcia rodzi się niezwykła dramaturgia. Możemy planować flankowanie przeciwnika. Możemy analizować pozycję wroga. Możemy próbować działać jak profesjonalny operator wojskowy. Ale niezależnie od poziomu naszego taktycznego zaangażowania nadal obserwujemy małpę biegającą z bronią. I właśnie dlatego każda próba zachowania absolutnej powagi zostaje natychmiast podważona przez samą ontologię protagonisty. To genialny mechanizm komediowy. Gracz tworzy powagę. Gra ją niszczy. Gracz ponownie próbuje traktować sytuację poważnie. Na ekran wbiega małpa. Cykl zaczyna się od początku. ## **Fenomenologia małpiego konfliktu** Warto zastanowić się również nad samym doświadczeniem bycia małpą. Fenomenologia zajmuje się strukturą doświadczenia z perspektywy podmiotu. Nie pyta więc jedynie, czym rzecz jest, ale jak rzecz jest doświadczana. Jak zatem wygląda fenomenologia uzbrojonej małpy? Po pierwsze: istnieje świat. Po drugie: w świecie istnieją inne małpy. Po trzecie: część z tych małp stanowi zagrożenie. Po czwarte: posiadam karabin. Z punktu widzenia fenomenologicznego sytuacja jest zaskakująco klarowna. Martin Heidegger opisywał narzędzia jako rzeczy ujawniające swoje znaczenie poprzez użycie. Młotek staje się naprawdę zrozumiały wtedy, kiedy służy do wbijania gwoździa. Analogicznie karabin w *Ape War* ujawnia swoją funkcję dopiero w kontekście małpiego konfliktu. Karabin nie jest już po prostu karabinem. Staje się **małpio-karabinem**. Bytem funkcjonującym na przecięciu technologii militarnej oraz prymatologii. Filozofia XX wieku nie była na to gotowa. ## **Grafika — estetyka kontrolowanego prymitywizmu** Od strony wizualnej *Ape War* należy analizować nie tyle poprzez pytanie „czy wygląda realistycznie?”, ile raczej poprzez pytanie „czy powinno wyglądać realistycznie?”. Fotorealistyczna małpa prowadząca wymianę